Safra Yolları Girişimleri
Safra kesesi, karaciğerin ön-alt yüzeyinde yer almakta olup, karaciğerden salgılanan safranın depolandığı bir organdır. Yemek yendiğinde safra kesesi kasılarak içeriğini koledok adı verilen ana safra kanalı yoluyla barsak sistemine boşaltmaktadır. Safra yolları, karaciğerin içerisinden başlayarak bir ağacın dalları gibi birleşmekte ve safra kesesinden gelen kanalla birleşerek ana safra kanalını oluşturmaktadır. Safranın görevi, besinlerdeki yağların çözülmesini sağlamak ve yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerinin emilimini kolaylaştırmaktır. Safra akışı kesildiğinde kanda bilirubin seviyesi artar ve bu durum sarılığa neden olur. Aynı zamanda dışkıya rengini veren safra, barsak sistemine akmadığında dışkının rengi beyazlaşır.
Safra Yolları Hastalıkları
Safra yollarında en sık görülen rahatsızlık safra taşlarıdır. Taşlar küçük boyutlu olduğunda, genellikle safra kesesinden düşerek ana safra kanalını tıkayabilirler. Büyük taşlar ise safra kesesi ağzını kapatarak, kesenin boşalmasını engelleyebilirler. Bu durumlarda batının sağ üst tarafına, karın bölgesine ve sırta vuran ağrılar meydana gelir. Eğer enfeksiyon gelişirse (kolesistit/kolanjit), ateş ve titreme gibi belirtiler de eklenmektedir.
Safra yollarında görülen diğer hastalıklar ise otoimmün kökenli primer sklerozan kolanjit ve tümörlerdir. Otoimmün hastalıklarda, safra yollarında yer yer daralma ve genişlemeler meydana gelebilir. Tümörler ise safra yollarından ya da çevre organlardan kaynaklanarak bu yolları tıkayabilir.
Safra Yolları Hastalıklarının Tedavisi
- Safra yolları hastalıklarının tedavisinde cerrahi yöntemler yaygın olarak kullanılmaktadır.
- Safra taşlarının ya da tümörlerin saptanması durumunda safra kesesi çıkarılmaktadır. Günümüzde bu operasyonlar büyük oranda laparoskopik yöntemle yapılmaktadır. Ancak, problemli vakalarda açık cerrahiye de başvurulabilmektedir.
- Taşlar koledok kanalına düştüğünde, endoskopik ya da girişimsel yöntemlerle kanal genişletilerek taşların kanaldan uzaklaştırılması sağlanabilir.
- Tümörlere bağlı tıkanıklıklarda ise kanalın açılarak safranın bağırsaklara akışının sağlanması gerekmektedir. Bu işlem endoskopik veya girişimsel yöntemlerle gerçekleştirilebilmektedir.
Safra Yolları Girişimsel Tedavileri
Girişimsel radyolojik işlemler, safra yollarında meydana gelen tıkanıklık ve diğer problemlerin çözümünde kullanılan etkili tedavi yöntemleridir. Bu yöntemlerle hastalar cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tedavi edilmektedir.
1. Perkütan Safra Kesesi Drenajı:
Akut kolesistit durumunda, erken dönemde operasyonun riskli olduğu vakalarda ultrasonografi kılavuzluğunda ince bir iğneyle karaciğerden geçilerek safra kesesine ulaşılmakta ve keseyi boşaltmak için kateter yerleştirilmektedir. Kateter, safra kesesi iyileşene kadar kalmaktadır.
2. Perkütan Biliyer Sistem Drenajı:
Safra yollarında taş, inflamasyon ya da tümöre bağlı tıkanıklık meydana gelebilmektedir. Bu durumlarda, safra akışını sağlamak için drenaj yapılmaktadır. Bu işlemde, ultrasonografi ve floroskopi kullanılarak karaciğer içerisinden safra yollarına girilmekte ve kılavuz tel yardımıyla kanal açılarak safra boşaltılmaktadır.
3. Perkütan Koledok Balon Dilatasyonu:
Ana safra kanalı, taş ya da tümörle tıkanabilmektedir. Bu gibi durumlarda, balon dilatasyon yöntemi kullanılarak kanal genişletilmekte ya da taşlar barsağa itilerek akış sağlanmaktadır.
4. Perkütan Biliyer Stent Yerleştirilmesi:
Özellikle tümörlere bağlı darlık ya da tıkanıklıklarda, kanalın tekrar kapanmasını önlemek için nitinolden yapılan metalik stentler kullanılmaktadır. İyi huylu darlıklarda ise plastik stentler tercih edilmektedir.
5. Radyofrekans Ablasyon Tedavisi:
Tümörlere bağlı tıkanıklıklarda, radyofrekans ablasyon yöntemiyle tümör dokusu yakılmakta ve kanalın daha uzun süre açık kalması için stent yerleştirilmektedir. Bu yöntem, tıkanmış stentlerin açılmasında da kullanılmaktadır.
6. Biyopsi:
Safra yollarında tıkanmaya neden olan lezyonun tipini belirlemek amacıyla biyopsi yapılmaktadır. Safra yollarına ince bir tüp yerleştirilerek brush biyopsi (fırça biyopsi) veya forceps biyopsi (parça biyopsi) yöntemiyle örnek alınmakta ve patoloji laboratuvarına gönderilmektedir.
